ZUNZAM

Kan thu tlangpui teh tlat chu thutak a va pai loh hmelin, tum leh kawhhmuh min tum ber pawh a ve nei awm lo em! Engti hawi zawng takin ziak ang maw? Kan ti a ni mai thei; mahse he thu tlangpui ‘ZUNZAM’ hian thutak a pai a, awmze ril tak a nei bawk a, a chhungrilah hian dikna te, rinawmna te a awmin a pai tel bawk a ni tih kan hriat a \ha awm e.

    ‘ZUN’ leh ‘ZAM’ hi thumal pahnih inkawp a ni a, mahse a pahnih hian thumal inkawp rem tak leh inhmeh tak a ni tih erawh kan hre awm e. Ngun taka han ngaihtuah leh han dawn chang hian ‘ZUN’ leh ‘ZAM’ hi khawi a\anga lo kal leh lo awm

nge tiin rilru a sen ve theih fu a. A pahniha a han inkawp, “ZUNZAM” tih lah hian awmze ril tak, \awngkama hrilfiah mai theih si loh, mahse a taka tawngtu leh hretu-te tan chuan sawifiah leh chuan pawh ngai lo va fiah erawh zawng a neiin a pai si. A tlangpui leh tamberah chuan ‘ZUN’ leh ‘ZAM’, “ZUNZAM” hi hla thuah kan hmu tam berin, hla thu \awngkam tawi fel tak, awmze thuk tak nei si a ni ti ila a dik awm e. Chuvang chuan “ZUNZAM” lo chhuahna leh kan hmuhna pawh hi, thu, hla ni bawk si ti ila, kan tisual em lo vang chu.

    |awngkamin ‘ZUN’ leh ‘ZAM’ hi han sawifiah dawn ila, kan sawifiah zo lovin ka ring a, a awmzia leh nihna dik tak kan phawkchhuak zo lovin, ngaihruatna in a hril chang chang tih ang lek a ni ang tih pawh a hlauhawm zawk mah a ni. Mahse “ZUNZAM” chu kan thupui ber a ni miau si a; chuvang chuan ngaihruatnain a hril chang chang emaw, a hril zo lo emaw, thupui bera chiang lo leh anihna hre lo hulhual nih ai chuan, ka hriat dan, pawm dan leh ngaihdan chu i hriat dan, i pawm dan leh i ngaihdan a ni emaw, ni lo emaw ka han ‘Chhim \hal bekang puah’ ve \huai mai ange.

    Sawi tak ang khan he \awngkam ‘ZUN’ leh ‘ZAM’ hi han lamrik dawn apiang chuan rilru-ah nula leh tlangval inngaihzawnna lam hla a lo lang nghal a. H. Lalringa hlaah chuan, “I zun ngaih lunglen ka tuar zo lo” a ti a. Nguntakin han ngaihtuah ta ila, he hla thua ‘ZUN’ atih pawh hian awmze thuk tak a nei a, mahse sawia ziah lan leh tarlan vek theih si loh thil tam tak a inphum a ni tih erawh kan hre awm e. ‘ZUN’ chu, duhawmna, ngaihno beina, hmel\hatna leh kawng hrang tam takin a sawi theih dan a awm thei a. Mahse heite mai chauh pawh hian ‘ZUN’ nihna a la phawkchhuak zo chuang hauh lo a ni. Sawi tak tak dawn chuan a \awngkam hrang deuh si; mahse a tum tak tak chu thuhmun tho ni si anih hlawm avangin sawi vek hleihtheih pawh a ni lo. A chunga tarlan, “I zun ngaih lunglen ka tuar zo lo” han tih pawh hi, a hla bul lam a\anga han chhiar chuan, nula pakhat, a ngaihzawng ‘ZUN’, a ngaihnatawmna te, a duhawmna te, a ngaihnobeina te leh a hmel\hatna te chu a ngai ngawih ngawihin a thlahlel hle a, chu nula tel lo chuan a awm hlei thei lovin hmuh reng mai a duh a, mahse nupa nia runhmun an la lendun loh miau avang chuan a theih si loh; chuvang chuan a lunglen thu hla hmangin a rawn tlangau a ni.
   
    Tin, ‘ZAM’ han tih pawh hian awmze thui tak chu a nei ve tho mai! Mahse ‘ZUN’ angema awmze thuk leh ril paipawn nei chu a ni awm lo ve. He thumal, ‘ZUNZAM’ tia ‘ZAM’ hi chuan entirnan, “Maian a zam” tia ‘ZAM’ sawina ang hi a ni a. ‘ZUN’ leh ‘ZAM’ inkawp ‘ZUNZAM’ thumal pahnih, lamhnih lek si hian awmze ril tak a siam ta a ni. ‘ZUN’ ringawt maiin awmze ril tak nei mahse a famkim tawk lova, ‘ZAM’ hian awmzia a neih tirin a a ti famkim ta a ni. Hla thuah reng reng pawh a tlangpuiin ‘ZUN’ ringawt hi a mal \an ngai mang lo va, engemaw thumal \henkhat tal hian awmzia neihtir a, tifamkim turin a zui deuh ngei ngei \hin a ni. Entir na tlemte han tarlang ila, Zun leng, Zun ngaih tih te leh Zun aidi tih te pawh a awm \hin a ni. Heng bakah pawh hian tam tak tarlan tur a la awm thei bawk ang.

    Chuvang chuan heta ‘ZAM’ tih pawh hian sawi tak ang khan Maian zam chuan a bul/chhehvel leh a zamna te chu a bawk velin a zam hnan/phuarvel \hin a. Chutiang chiah chuan ‘ZUNZAM’ tih pawh chu, ‘ngaihnatawmna te, duhawmna te, ngaihnobeina te, hmel\hatna te leh kawng hrang hranga itawmna tein a bawh vel leh phuar vel’ tihna a ni. ‘ZUNZAM’ phuarvel leh zam hnan chu a nain, tawrh a har \hin a, \henkhatte tan lah lunglenna thlentu pawh a ni fo \hin reng bawk. Mahse sawi tak ang khan ‘ZUNZAM’ ah hian thutak a awm a, dikna te leh rinawmna te pawh a awm bawk a ni. Nula leh tlangval “ZUNZAM” a inphuar tawn te chuan thutaka inkawmin, rinawmna an vawng dun a, a \hianga damchhung nite chhiar dun turin runhmun len dun zai an rel \hin a ni.

    A tawp nan P.S. Chongthu hla a,
 “A sakhmela darzam nge, a zunzam zawlaidi nge,
  Thinlaia hruaihrui ang mi phuartu hi?” tih te,
F. Rokima hla a,
“I zun erawh kumtluang chenin,
  Kianni a awm lo’ng e” tih te leh Lalzova hla a,

“Thinlaiah di zun a lo cham a,
  Lunglen kan kiu vawng vawng”

tih te hian “ZUN” awmze neih ril zia leh thukzia chu a hril chiang awm e. Chuvang chuan khawvel a la awm zel a, hringfate hi kan la awm zel anih chuan, hringfate chungah “ZUNZAM” hi a la zam zelin, mi a la phuar zel dawn anih hi.