Monday, June 13, 2011

NORTH EAST PRESS TOUR (Tripura Mizote dinhmun leh harsatna an tawh dan)

    Thu hmahruai:
    May ni 24, 2011 thawhlehni a ni a, zan dar 6: 30 vel bawrah Tripura, Vanghmun kan riahna hmun tur Tourist Lodge kan thleng a. Hmanhmawh angreng takin kan inbual sawk sawk a, chumi hnuah Zanriah te kan eikham fel hnuin kan inleng turte, Zampui leh Sakhan tlang dunga YMA hruaitute lo lo thlengin inkawm hona hun kan hmang a.
    Kan inkawmhona hun hi Group YMA hruaitu hlun, Pu JD. Mawia, Ex- President Group YMA chuan a kaihruai a. He hunah hian Zampui tlang dunga Branch YMA hruaitu, khaw hrang hrang atanga lo kal khawmte nen inkawmhona hun kan hmang a, Pu Biakthankima MDC pawhin he hun hi min rawn hmanpuiin, zan dar 10:00 pelh thlenga kan inkawm ho chung pawhin kham lo takin kan intin san a ni.
    Mizo tak an ni:
    Tripura-a kan Mizo unau awmte hian Mizohnahthlak tih mai an duh hauh lo! Mizorama mi thenkhatten Mizo hnahthlak ang zawnga an lo sawi palh chang pawhin an rilru a nat thin thu an sawi a. Mizohnahthlak ni lovin Mizo an ni a, chuvang chuan “Mizo” tih mai kha an duh dan a ni. Hei hi a nihna tur tak pawh a ni a, hetih lai hian ngaihtuahnaa thil pakhat lo awm thei chu, Mizo kan tih leh Mizohnahthlak kan tih hian engchin chiah nge kan huam tir tih erawh kan inngaihtuah chian a tul hle. Mizo han tih maiah hian hnam leh chi peng hrang hrang an awm a, chungte chu Mizohnahthlak kan ti mai dawn nge “Mizo” tih hian kan huam tir vek dawn tih ngaihtuahna a awm thei. State leh International boundary-in min daidan avanga kan Mizo unaute hi Mizo an nihna a bo lova, Mizoram chhunga chengte chauh hi Mizo kan ni bik chuang lo; hei hian ngaihtuahna thui tak a siam thei. Engpawh nise helaiah hian duhtawk rih mai ila, Mizo kan nihnaah hian Mizote hi kan chian erawh a tul.
    Tripura-ah Mizote:
    Kan inkawm khawmna Mizopa titi atangin, 1904 vel khan  Tripura-ah hian Mizote chu Sailo Lal Dokhuma hovin an chhuk thla a. Hmun hrang hrangah awmkual mah se 1910 vel atang khan hlawmkhat deuhvin Hmawngkawnah awmhmun khuar nghet tan a, hemi kum atanga vawiin thleng hian Mei mit lovin Tripura-ah Mizote an awm nghet ta a ni.
    Tunah hian Tripura-ah hian Mizo hlang awmna khua 13 vel lai a awm a, chubakah chuan Mizo leh hnamdang inchen pawlhna khaw engemawzat a awm bawk. Tripura-a Mizo awm zawng zawng hi 60,000 vel lai an ni a, Mizotawng kan tih deuh tak bik kher “Duhlian tawng” hmang hi mi 7,000 vel an awm. Hei bakah hian Tripura-a Mizo hnam hrang hrang awmte hi hnam 14 vel lai an ni.
    Tripura-a Mizote dinhmun:
    Tripura-ah hian RD Block 40 lai a awm a, RD Block zinga te ber chu Mizote awmkhawmna hmun Zampui tlangdung hi a ni. Amaherawhchu, Zampui tlang dunga Mizo awmte hian hnamdang kara awm ni mah se Tripura sawrkar hian a chhawmdawl tha a, vuivaina tur an neih loh mai bakah nuam an tih thu sawiin, Tripura State Service-ah pawh Mizo 20 emaw vel lai an neih bakah, Mizo IAS-a confer mi engemawzat an nei tawh bawk. State rorel khawl Assemble-ah pawh member te hial an nei vein, tunah pawh hian MLA nilai BK. Hrangkhawl an nei mek bawk.
    Tripura sawrkar hian Mizote hi chi inthliarna ang zawnga a enhran loh avangin Mizote’n State Service engemawzat an neih bakah sawrkar hnathawk thahnem tak an awm a. Zan kan zuk riahna Mizo khawpui pakhat Vanghmunah phei chuan chhungtinah sawrkar hnathawk an awm a. Chumai ni lovin, chhungtinah sawrkar hnathawk awmzat hi pakhat aia tam mah a ni. A chunga tarlan zuai tawh ang khian  Pu Biakthankima phei chu District Council Member-a dah (nominate) a ni mek bawk.
    Kawngpui tha an duh:
    Tripura-a Mizo awmte hian Mizo an nih miau avangin an chhuahna Mizoram an theihnghilh ngai lova, Mizoram State Assembly inthlan phei chu Tripura State Assembly inthlan aimahin an ngaihven zawk hial thin thu an sawi.
    Tripura lam motor kawngpui a that em em laiin, Mizoram atanga Tripura lam panna Rajiv Nagar atanga Zomuantlang inkar motor kawngpui 18 kms chu a chhe em em a, siamthat an duh avangin Mizoram sawrkar-ah pawh vawi engemawzat an lo thlen tawh thin thu an sawi. Chief Minister Pu Lal Thanhawla hnenah leh kan Minister dangte pawhin siamthat a nih tur thu hi an lo tiam tawh thin a. Group YMA Conference an neih tum pawhin Pu Lal Thanhawla chuan kawngpui chu siamthat a nih tur thu hi lo sawi tawhin vawiin thleng hian siamthat a la ni lo, Mizoram sawrkar hotuten kawngpui siamthat a nih tur thu an lo sawi leh an lo tiam tawh thinah lawmthu an sawi rualin, a thlawna an kut vawi tam tak an lo ben tawhte chu thlawn tawh lo se, a takin Mizoram sawrkar hian Tripura panna kawngpui Mizoram chhung chin chhe em em hi siamthat sak thuai thei se an duhthu an sawi a ni.
    Mizote’n Bru-te rikrap an tuar:
    Tunlaiin Tripura-a Bru raltlante lakkir chungchang Mizoramah kan buaipui luih luih lai a ni a. 1997 kuma Bru-te Tripura-a an raltlan vak khan Tripura-a kan Mizopuite chuan harsatna nasa tak an tawk a. Khatih hunlai khan Mobile phone leh inbiakpawhna tha awm miah si lo khan Bru-te khan chanchin inhrilh tawn zung zungna tha tak an nei ni ngei tur a ni.
    Mizoram atangin Bru-te Tripura lamah an liam thla zung zung a. Mizo awmkhawmna Sakhan tlang dung hrut thla zelin chulai hmunah chuan Camp neiin an inkulh ta rup mai! Sakhan Tlangdungah hian Mizo awmna khua lian lutuk lem lo, khaw hrang hrang Sakhan Serhmun, Tualsen, Sakhan Tlangsang, Upper Dosda (chhungkaw 10 vel Mizo an awm) leh a dang danga Mizo awmte chuan rikrapna an tawk tan a.
    Mizoram atanga Bru chhukte hian ruahmanna fel tak neia Tripura hi an pankhawm nia an hriat thu sawiin raltlan (Refugee) angin an awm khawm a. Chuti anga thahnem tak mai an awm khawm hnu chuan Mizote chungah kut thlak lo mah se an rikrap tan a. Mizo In 10 lek awmna Upper Dosda khua Mizote phei chu an vawk leh rante talh sakin, an bungrua an laksak vek a, chumai bakah, Sakhan Serhmuna Mizo awmte chu khua chhuahsan reng reng an phalsak lova, Bru-te chuan duty an indah vek bakah chhuak luite chu “an kut zungtang kan tan sak ang” tihte hialin vauna an tawk ta niin Sakhan Serhmuna kan Mizo awmte hian an sawi!
    Sakhan Serhmun-a Mizo awmte leh Tualsena Mizo awmte chu Signal hmangin an inbe pawp ve reng a. Tualsen an biak pawh theih tak loh hnuah Tualsena Mizo awmte chuan harsatna tawkin beih an tawk ve leh ta a ni tih Sakhan Serhmuna awmte chuan hrethiamin, chuti ang chuan chawlhkar 3 chhung chu mahni khua pawh chhuahsan thei lo leh an khua atanga10 kms vel laia hla, ei leh in an chawk luhna hmun ber pawh tlawh pawh thei lova an awm lai chu, hmeichhia leh nangpang, nunaute mai bakah pa ho thleng pawhin an mangang takzet ta a ni.
    Sakhan tlangdung chhuahsan a tul ta maw?:
    Sakhan tlangdunga Mizo awmte an in leh lo, an huan thlai leh ramte chu an mahni nunna aia dah hlu thei an nih tak loh avangin an chhuahsan a tul dawn ta a. 1998 kumthar ni, 1st Jan chu Sakhan Serhmuna Mizo chhungkaw 31 awmte’n an pi leh pute atanga an lo chenna hmuna an kumthar hman hnuhnung ber a ni dawn ta a.
    Chuti anga rilru mangang taka an awm lai chuan, January ni 6, 1998 chuan District Magistrate leh Police hotu S.P ten zuk tlawhin, chhuak lo turin an ngen a. An khua chu venhimna pawh pek an tiam a. Mahse, Sakhan Serhmuna Mizo awmte chuan chuti anga rikrapna hrang hrang karah leh venhimna karah pawh an feh kawng leh an mamawh chakkhai la tura khaw kar kawng hla tak tak kea kal ngaihna hmunah te  ven reng theih an nih dawn loh avangin hreh tak chungin Sakhan Serhmun chu chhuahsan an duh ta zawk a. January ni 9, 1998 chuan Sakhan Serhmuna Mizo awmte chuan an khua chu an chhuahsan ta a ni.
    In leh lo, huan ram inthlengna mak!:
    Chuti anga Mizote Sakhan tlang dung khaw hrang hrang atanga an chhuah tak hnu chuan Bru ho chuan an chhuahsan In leh lo bakah, huan ram inthleng puiah an sawm a. Mizote chuan ui hle mahse, engchim chan vek tur an nih tho avangin an Serhuan puitling tawh leh an In leh lote chu Bru-ten an chhuahsan an In leh lo leh huante nen chuan an inthleng kual leh lawi si! (A man erawh a in man lo hle/ inthleng loh aia inthleng, inthlengpui loh pawha an chan tho tur a nih avanga an thlengpui anih thu Mizote hi an sawi)
    Chumai ni lovin rikrapna avanga Mizote’n Sakhan tlangdung an chhuahsan lai hian an mahni Bru ho vek hian pawisa hlawhin khaw kar kawng hla tak takah Mizo chhungkuate bungrua hi an thiarpui leh lawi bawk si a ni.
    Mizo tlanchhiate dinhmun:
    Hetianga pi leh pute hunlai atang tawha Tripura Sakhan tlangdunga kan Mizo unau awmte, Bru raltlanin an chimbuaina avang leh rikrapna an tawrh avanga tlanchheta hi an vaiin chhungkaw 76 an ni a. An zinga chhungkaw 44 te chu Mizoramah rawn tlanchhiain, chhungkaw 32 te chu Tripura, Zampui tlang dung khaw hrang hrangah an tlanchhe ve thung a ni.
    Bru-te Mizoram atanga Tripura lama an raltlan kha chuan ruahmanna felfai tak nei, hlawmkhata kal, hmun khata inkhuar an ni a, Bru raltlan rikrap hlauh avanga kan Mizo unau tlanchhe vete erawh hi chu ruahman loh anga thil thleng, an sa himna zawnga tlanchhia, hlawmkhat pawha kal thei lo, hmun hrang hrang pandarhte an ni.
    Chhawmdawl ve an duh:
    Sakhan tlangdunga Mizo cheng ten an In leh lo an duh reng vang ni lova an chhuahsan hnuah Mizoram sawrkar Home Minister leh an mahni bialtu District Magistrate hnenah chhawmdawl tura ngenna Memorandum an thehlut a. A tirteah kha chuan Mizo chhungkaw tlanchhiate hnenah hian In sak tanpuina IAY pawh pek ve an ni a. Mahse, In sa tur pawhin ram an nei chuang lo a ni.
    Kum 10 chuang zet a liam ta a, Bru raltlante lakkir hna sawrkarin a thawk mek a, chhawmdawlna hna a kalpui mup mup lai hian, Sakhan Tlangdunga Mizo tlanchhian chhungkaw 76 te hian Memorandum an lo thehluh tawh angin chhawmdawlna pek ve an duh a. Bru refugee te Mizoram lama lakkir hna zawh a nih hma ngei hian chhawmdawlna hmuh ve beiseiin an lo “Uipui tuilian thlir” ve ngawt mai a ni.
    Sakhan tlangdunga kan Mizo awmte sawi danin, tuna Mizorama laklet Bru tamtakte hi chu Mizoramah nghet taka an awm an rin loh thu sawiin, chhungkaw tamtakte hi chuan chhawmdawlna pawisa an dawn zet hnuah Tripura lamah an kir leh an rin thu an sawi. Chumai bakah chuan Bru raltlante awmna Camp-ah hian Mizoram atanga Bru raltlan pawh ni lo, Assam leh Tripura hmuna Bru awmsa tam takte pawh an awm ve bawk niin an sawi.
   
- V. Rokhawlkima
Joint Editor, Lunglei Times

   

No comments:

Post a Comment